Restaurantlardaki gibi içi yumuşacık dışı çıtır çıtır enfes kalamar nasıl yapılır öğrenmek için “Kalamar Nasıl Yapılır“ başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Mükemmel Kalamar Tava Tarifi için tıklayınız.

KALAMAR NEDİR? NERELERDE BULUNUR?

Kalamar, ahtapot, sübye, mürekkep balığı bunların hepsi yumuşakçalardan kafadanbacaklılar sınıfındandırlar. Ancak bu türler birbirlerinden hem görünüm, hem yapı hem de lezzet açısından tamamen farklıdırlar. Kafadanbacaklılar olarak tanımlanan bu deniz ürünlerinin Marmara denizinin batı kesiminden başlayarak Ege ve Akdeniz’in tamamında yaşayan birçok türü mevcuttur. Bu grupta değerlendirilen canlıların yaşayabilmesi için deniz suyunun belirli bir ısıda ve tuz oranında olması gerekir. Bu sebeple Karadeniz’de görülmezler buna karşın tuzluluk oranın binde 30’un üzerinde olduğu Ege ve Akdeniz’de bol miktarda bulunurlar. Su sıcaklığı bulunduğu ortam için önemli faktörlerdendir bu nedenle ani sıcaklık düşüşleri toplu göçlere neden olur.

KALAMARIN YAPISI

Kalamar yaklaşık 300 farklı türü barındıran Teuthida takımında ve kafadanbacaklılar (Cephalopoda) sınıfında yer alan bir deniz canlısıdır. Kalamar, diğer kafadanbacaklılar gibi belirgin bir kafaya, çift taraflı simetrik bir yapıya, manto ve kollara sahiptir. Gözleri kafasıyla vücudunun tam ortasında yer almaktadır. Humboldt kalamarı türünde gözlerin büyüklüğü insan gözünün 2 katı büyüklüğünde olabilmektedir.

Keskin ve papağanınkine benzer bir gaganın bulunduğu ağzı çevreleyen 8 kol ve bu kollardan bariz miktarda uzun olan 2 adet de dokunaç vardır.

Kalamarın büyük bölümünü iç organları koruyan ve kuvvetli şekilde su püskürterek kalamarın su içerisinde ilerlemesini sağlayan manto adındaki kalın bir kas örtüsü oluşturmaktadır. Ana gövdenin alt tarafında manto boşluğunun içine doğru uzanan bölümde iki adet solungaç, salgı ve üreme sistemleri bulunmaktadır. Mantoya tutturulmuş üçgen biçimli 2 yüzgeç yüzmeyi ve suda süzülmeyi sağlamaktadır. Ancak bu yüzgeçler kalamarın suyun içerisinde hareket edebilmesini sağlayan ana unsur değildir. Manto içerisinde suyu sıkıştırıp sifon diye de adlandırılan bölümden suyu hızlı bir şekilde püskürterek geriye doğru yüzmeyi sağlar. Jet etkisi yaratan huni biçimindeki yapısı sayesinde kalamar suyun içinde olimpik yüzücülerin hızının 3 katından daha fazla hız yapabilmektedir. [Kaynak] Bu jet etkisi ile suyun dışında kısa mesafe de olsa uçarak ilerleyebilirler. [Kaynak]

Renk pigmentleri ile kaplanmış olan derisi bulunduğu ortama göre yeri geldiğinde av olmaktan kurtulmak yeri geldiğinde avcı olabilmek için kalamarın renginin değişmesini ve ortama uyum sağlamasını kolaylaştırır.

Kafadan bacaklı olarak kalamarlar omurgasız deniz canlıları içerisinde zeka belirtisi gösteren davranışlara sahiptirler. Örneğin Humboldt kalamarları avlanma sırasında işbirliği yaparlar ve kendi aralarında aktif bir şekilde haberleşirler.

Tehlike anında kalamarın mürekkebi aceleyle kaçışını kamufle etmesi için yeterlidir. İçindeki melanin adındaki madde insan cildini bronzlaştıran pigmentin aynıdır. Humboldt kalamarı derisinin rengini çok hızlı bir şekilde kırmızıdan beyaza sonra tekrar beyazdan kırmızıya döndürebildiğinden yanıp sönermiş gibi görünür. Bu renk değişimini farklı durumlar için farklı frekanslarda yapar. Tehlikeden kaçarken yapmış olduğu renk değişimleri ile sanki farklı bir noktadaymış izlenimi uyandırır.

TÜRKİYE’DEKİ KALAMAR ÇEŞİTLERİ

Kafadanbacaklılar arasında ekonomik açıdan ve lezzet açısından hiç şüphesiz en değerlisi kalamarlardır ve Türkiye denizlerinde yaşayan üç türü mevcuttur:

1. Loligo vulgaris – Adi kalamar,

   

2. Todarodes sagittatus – Mızraklı kalamar,
3. Illex coindetti – Kırmızı kalamar,

Sofralarda yediğimiz ve Türkiye denizlerinden en çok bulunan tür “Loligo Vulgaris” bilimsel adıyla anılan kalamar türüdür.

Adi Kalamarın etinin çok lezzetli ve yumuşak olması, ekonomik değerinin yüksek olmasının başlıca nedenidir. Bunun yanı sıra, tüm Akdeniz ve Atlantik Okyanusunun Avrupa karasularında bol miktarda avlanması da bunda etken olmaktadır. Avcılığı çevirme ağlar ve trol ile yapılmakta ayrıca özel hazırlanmış yalancı yemli olta ile de sportif anlamda avlanmaktadır.

Dünyada kalamarın nasıl yapıldığını öğrenmek için “Dünya Mutfağında Kalamar Nasıl Yapılır?“ başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Adi Kalamar pelajik (Deniz veya göllerde zemine veya yüzeye bağlı olmaksızın suda asılı olarak kalan veya aktif olarak hareket edebilen canlı.) bir tür olarak dibe bağımlı olmaksızın serbest su kütlesinde, hemen yüzeyden 80 m derinliğe kadar, kıta sahanlığı bölgesinde yaşar. Karides, balık ve kurtlarla beslenir. Geceleri, balıkçıların ışığına gelerek orada toplanan organizmaları avlar. Boyu 45 -50 cm olabilirse de, genellikle 20 – 30 cm arasındadır. Baş bölümü, gövdeden kolaylıkla ayırt edilebilir. Burada yer alan iri gözler saydam bir kornea tabakası ile kaplıdırlar. Gövde uzundur ve uç tarafa doğru sivrilir. Sırt taraf karın tarafına oranla biraz yuvarlakçadır. Gövdenin üçte ikisi uzunluğundaki yüzgeçler orta kısımlarında geniş ve yuvarlak, uçlara doğru ince ve sivridirler. Baş çevresinde sıralanan on koldan kontraktil olmayan kısa sekizindeki vantuzlar iki sıralı, buna karşın kontraktil uzun kollar ise, el şeklinde genişlemiş uç bölümlerinde dörder sıralı vantuza sahiptirler. Ellerdeki bu vantuzlardan orta sırada yer alanlar, kenardakilere oranla daha iridirler. Sırt tarafta bulunan ve ince bir mekiği andıran uzun iç iskelet boynuzumsu bir maddeden yapılmıştır. Vücut rengi pembemsi veya kırmızımsı olabilir. Kromatoforların (Pigment kapsayan organel. Pigment hücreleri sinir sisteminin ve hormonların kontrolü alanda canlının renginin değişmesini sağlar.) genişleyip daralması ile devamlı değişiklik gösterir. Adi Kalamarın üremesi yumurta iledir. Yumurtaların döllenmesi Manto boşluğunda gerçekleşir. Yumurtalar jelatinimsi, 10 – 12 cm uzunluğunda tüpler içersinde dışarıya bırakılır ve çeşitli cisimlere tutturulur. Yumurtlamanın özel bir mevsimi yoktur, bütün yıl boyunca gerçekleşir.

Kaynaklar:

• http://en.wikipedia.org/wiki/Squid
• http://en.wikipedia.org/wiki/Squid_(food)
• Türkiye Sularında Yaşayan Kafadanbacaklılar – İlham ARTÜZ, Levent ARTÜZ – 1989
• A Study In Jet Propulsion: An Analysis Of The Motion Of The Squid, Loligo Vulgaris
• Fact or Fiction: Can a Squid Fly out of Water?

Aşağıdaki tariflerimizi de inceleyebilirsiniz:

► Sos Hazırlama ve Tarator Sos Tarifi
► Baharatlı Kalamar Tava Tarifi
► Çıtır Kalamar Tarifi

Her ülkenin kendine has mutfak kültürü olduğundan kalamar da farklı ülkeler de farklı şekillerde pişirilir.

Tava Kalamar (Kızartma – Fried Squid – Fried Calamari) Akdeniz mutfak kültürüne has bir pişirme yöntemidir. Unlanıp derin bir kapta bol yağda pişirildikten sonra sade bir şekilde tuz ve limon eşliğinde servis edilir.

Aşağıda farklı diller için kalamar isimlendirmesi verilmiştir:

Kuzey Amerika’da deniz ürünleri restaurantlarının vazgeçilmezlerindendir. Başlangıç yemeklerinden iştah açıcı olarak maydanozla süslenerek veya üzerine parmesan peyniri serperek servis edilir. Farklı ülkelerde farklı soslarla servis edilen kalamar genel olarak tarator sos, karabiberli mayonez, cacık, domates ve sarımsaklı sos, ketçap, sarımsaklı mayonez ile servis edilir.

Meksika’da ise “Tabasco” adı verilen acı biber sosuylaveya “habanero” adındaki sos ile servis edilir.

İspanya ve İtalya’da kalamar ve mürekkepbalığı “Paella” adı verilen 7 çeşit deniz ürünü barındıran bir çeşit pilav içerisinde kullanılır. Risotto ve makarna içerisinde kullanılmakla birlikte çorbası da yapılır.

Portekiz’de “lula” adı verilen kalamarın çoğulu “lulas”dır. Genellikle dolmalık biber ve soğan ile kebap şeklinde ızgarada yapılır. Ayrıca “Lulas Recheadas” adı verilen içerisinde kıyma veya bıçak kıyması eti doldurularak haşlanan yemeği de ünlüdür. Seville kenti ile ünlü olan yağda kızartılmış haline “lulas a sevilhana” adı verilir.

Sardinya Adasında limon, sarımsak, maydanoz ve zeytinyağı ile sos hazırlanarak servis edilir.

Türkiye, İtalya, Yunanistan, Hırvatistan, Mısır, Kıbrıs ve Arnavutluk’ta kalamarlar halka şeklinde dilimlendikten sonra un, yağ ve yumurta ile hazırlanan karışımla kaplandıktan sonra bol yağda kızartılarak servis edilir. Kalamar veya ahtopot yaparken kabak veya domates gibi sebzelerle yavaş yavaş kaynatılarak da hazırlanır.

Malta’da “klamar mimli” adı verilen yemek içerisine pirinç, ekmek kırıntısı, maydanoz, sarımsak, kapari doldurulduktan sonra biraz kırmızı şarap eklenmiş su içerisinde yavaş yavaş kaynatılarak yapılır.

İspanya’da “Rabas” veya Roma usulü kalamar anlamına gelen “Calamares a la romana” ismiyle yapılan kalamar un, yumurta, yağ ile hazırlanan karışıma ince bir katman ile karıştırılıp sonra fritöz veya derin bir kapta kızgın yağda kısa süreli kızartıldıktan sonra limon ve mayonez veya sarımsaklı mayonezle servis edilir.

İspanya’nın kuzeyinde “Txipirones en su tinta” adı verilen yemek ise kalamarı kendi mürekkebi içerisinde pişirilir. Soğan, domates ve kalamar mürekkebi ile hazırlanan siyah bir sosa benzer bir görünüm oluşur ve bu sos ile servis edilir.

Filipinler’de “adobong pusit” adı verilen yemek ise şu şekilde yapılır: “adobo sauce” adı verilen bir sos, kendi mürekkebi ve taze kırmızı biber içerisinde ekşi bir tatta pişer. Kızarmış kalamar ise sarımsak, zeytinyağı, limon suyu, yumurta sarısı ve taze baharatlardan oluşan “alioli” adı verilen bir sos ile servis edilir. Soya sosu temelli marine sosu içerisinde bekletildikten sonra içerisinde domates ve soğan doldurulduktan sonra kömürde ızgara yapılır. “Rellenong pusit” adı verilen hali ise daha ayrıntılı hazırlanır ki: kalamarların içi ince ince doğranmış farklı sebzeler ve domuz eti doldurulduktan sonra kömürde ızgara yapılır.

Kore’de kalamar taze (pişmemiş) bir şekilde servis edilir. Ahtapotun aksine taze servis edilen kalamarın dokunaçları artık hareket etmez. Korece taze kalamar ”산 오징어“ şeklinde yazılır ve “san ojingeo” olarak isimlendirilir. (Taze yani pişmemiş olarak servis edilen ahtapot ise “nakji” olarak isimlendirilir.) Kore hardalı, soya sosu, acı biber sosu ve susam sosuyla birlikte servis edilir. “Nakji Bokum” veya “Ojingeo Bokumacı” olarak isimlendirilen hali kırmızı biber sosu içerisinde marine edildikten sonra tavada pişirilir. Açık büfe yemek servislerinde un, yağ, yumurta karışımı bulandıktan sonra kızartılarak veya ızgara yapıldıktan sonra sıcak bir şekilde atıştırmalık olarak da servis edilir. Ayrıca ufak ufak doğrandıktan sonra “해물파전” şeklinde yazılan bir çeşit Kore usulü deniz ürünlerinden oluşan krep içerisine katılır veya farklı baharatlardan oluşan çorba içerisine de katılır. Fıstıkla sunulan kurutulmuş kalamar ise alkol eşliğinde sunulan mezelere verilen genel ad olan “anju” olarak sunulur.

Slovenya’da kalamarlar içi “pršut” olarak adlandırılan bir tür İtalyan jambonu, peynir ve pazı otu doldurulduktan sonra ızgarada pişirilir.

Çin ve Güneydoğu Asya mutfağında yerel dilde “noodle” olarak adlandırılan bir tür erişte ve pirinç eşliğinde bol baharat katılarak pişirilir.

Çin, Tayland, Japonya ve Tayvan’da bütün olarak ızgarada pişirildikten sonra yemek büfelerinde bu şekilde satılır.

Hong Kong, Tayvan, Kore, Japonya, Çin ve Rusya’da kalamarlar kurutulduktan sonra rahat

çiğnenebilmesi için ince ince parçalanarak paketlenir ve bu şekilde satılır.

Rusya’da jülyen şeklinde kesilmiş kalamarlar haşlandıktan sonra soğan halkası ve mayonezle süslenerek salatalarda kullanılır. Ayrıca içerisi pirinç ve sebzelerle doldurulduktan sonra pişirilir.

Japonya’ya özgü sushi, sashimi ve tempura isimlerindeki deniz ürünlerinden oluşan yiyeceklerde kullanılır.

Japonya ve Kore’de “sparkling enope squid veya firefly squid” olarak bilinen kalamar türleri Japonya’ya özgü olan ”塩辛” olarak yazılan ve “shiokara” olarak isimlendirilen deniz ürünlerinin bol tuz ve kahverengi hamur ile pişirilerek elde edilen ve tat olarak Avrupa’daki ançüezi andıran bir çeşit yemekte kullanılır. Kore’de ise “Jeotgal” olarak adlandırılan; kalamar, karides, kabuklu deniz ürünleri, balık, balık yumurtası veya balık iç

organlarının tuzlanarak fermante edilmesinde kullanılır. Yoğun bir şekilde tuzlandıktan sonra bazen aylarca bekletilerek fermante edilen bu ürün kavanozlara doldurularak servis edilir.

Hindistan ve Sri Lanka’da özellikle Kerala ve Tamil Nadu gibi sahil kentlerinde sıkça tüketilen kalamar, yağda kızartılarak yapılır ve “Koonthal Fry” olarak adlandırılır. Ayrıca Kerala ve Tamil Nadu gibi kentlerde kalamar “koonthal, kanava veya kadamba” olarak isimlendirilir.

Aşağıdaki tariflerimizi de inceleyebilirsiniz:

► Sos Hazırlama ve Tarator Sos Tarifi
► Baharatlı Kalamar Tava Tarifi
► Çıtır Kalamar Tarifi